De anticonceptiepil is een van de meest gebruikte hormonale voorbehoedsmiddelen in België. De pil werkt door middel van kunstmatige hormonen - oestrogeen en progestageen - die de eisprong onderdrukken en de baarmoederhals slijmiger maken, waardoor zaadcellen moeilijker kunnen doordringen.
Er bestaan twee hoofdtypen pillen: combinatiepillen die zowel oestrogeen als progestageen bevatten, en minipillen die alleen progestageen bevatten. Bekende merken die verkrijgbaar zijn in Belgische apotheken zijn:
De voordelen van de pil omvatten betrouwbare anticonceptie (99% effectief bij correct gebruik), regelmatige menstruatie en mogelijke verbetering van acne. Mogelijke bijwerkingen kunnen hoofdpijn, misselijkheid, stemmingswisselingen en licht verhoogd risico op bloedstolsels zijn. De pil moet dagelijks op hetzelfde tijdstip ingenomen worden voor optimale werking.
Naast de pil zijn er verschillende andere hormonale opties beschikbaar. De anticonceptiepleister (Evra) wordt wekelijks vervangen en geeft hormonen af via de huid. De vaginale ring (NuvaRing) blijft drie weken in de vagina en biedt vergelijkbare bescherming als de pil. Voor langetermijnbescherming zijn er anticonceptie-injecties die drie maanden werkzaam blijven, en hormonale spiralen zoals Mirena en Skyla die 3-5 jaar bescherming bieden.
Condooms zijn de meest toegankelijke vorm van anticonceptie en bieden dubbele bescherming: zowel tegen ongewenste zwangerschap als tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's). In België zijn condooms verkrijgbaar in verschillende materialen om aan diverse behoeften te voldoen:
Populaire merken in Belgische apotheken en winkels zijn Durex, Control en Manix. Bij correct gebruik zijn condooms ongeveer 98% effectief. Het belangrijkste voordeel is de directe bescherming tegen HIV, chlamydia, gonorroe en andere seksueel overdraagbare infecties.
Vrouwencondooms bieden vrouwen meer controle over hun bescherming en kunnen tot 8 uur voor geslachtsgemeenschap worden ingebracht. Diafragma's zijn herbruikbare siliconen kapjes die over de baarmoederhals worden geplaatst, vaak in combinatie met spermicide voor verhoogde effectiviteit. Cervicale kapjes zijn kleinere alternatieven voor diafragma's. Deze methoden zijn bijzonder geschikt voor vrouwen die hormoonvrije anticonceptie verkiezen en bereid zijn tijd te investeren in het leren van de juiste gebruikstechniek.
Spermicides zijn chemische contraceptiva die zaadcellen inactiveren voordat ze een eicel kunnen bevruchten. In Belgische apotheken zijn verschillende spermicide producten verkrijgbaar, waarbij nonoxynol-9 de meest gebruikte werkzame stof is. Deze crèmes en gels bieden een lokale bescherming in de vagina en zijn het meest effectief wanneer ze gecombineerd worden met barrièremethoden zoals condooms of pessaria.
De effectiviteit van spermicides als alleenstaande anticonceptiemethode is beperkt, met een Pearl-index van ongeveer 18-28. Voor optimale bescherming wordt daarom altijd aangeraden om spermicides te combineren met andere voorbehoedsmiddelen. Het product moet 10-15 minuten voor gemeenschap worden aangebracht en blijft ongeveer één uur werkzaam.
Vaginale tabletten en suppositoriums bieden het voordeel van een gerichte lokale werking. Ze lossen op in de vagina en creëren een beschermende barrière. Mogelijke bijwerkingen omvatten lokale irritatie, allergische reacties of een verhoogd risico op urineweginfecties. Deze methoden zijn contra-geïndiceerd bij vrouwen met een geschiedenis van herhaaldelijke vaginale infecties of overgevoeligheid voor de werkzame stoffen.
Koperen intrauteriene hulpmiddelen (IUD's) zijn zeer effectieve langdurige anticonceptiemethoden met een Pearl-index van minder dan 1. Het koper werkt als spermicide en verhindert ook de innesteling van een eventueel bevruchte eicel. In België zijn verschillende types beschikbaar:
De plaatsing gebeurt door een gynaecoloog tijdens de menstruatie of kort daarna. Voordelen zijn de lange werkingsduur, geen dagelijkse handelingen en onmiddellijke vruchtbaarheid na verwijdering. Nadelen kunnen zijn: sterkere menstruatie, krampen en kleine kans op perforatie of expulsie.
Sterilisatie is een permanente anticonceptiemethode bedoeld voor personen die zeker weten geen (meer) kinderen te willen. Bij vrouwen gebeurt dit via tubeligatuur (afbinden of afsluiten van de eileiders), bij mannen via vasectomie (doorsnijden van de zaadleiders). In België vereist sterilisatie een wettelijke bedenktijd van vier maanden na het eerste consult.
De procedures worden uitgevoerd onder lokale of algemene anesthesie. Herstel duurt enkele dagen tot weken. Hoewel omkering technisch mogelijk is, wordt sterilisatie beschouwd als definitief. Uitgebreide counseling met een specialist is essentieel voor deze beslissing.
De temperatuurmethode is gebaseerd op het meten van de basale lichaamstemperatuur elke ochtend direct na het ontwaken. Door de temperatuurverschillen tijdens de menstruatiecyclus nauwkeurig bij te houden, kunnen vruchtbare en onvruchtbare dagen worden geïdentificeerd. Na de eisprong stijgt de lichaamstemperatuur licht maar meetbaar.
Voor een betrouwbare temperatuurmeting is een speciale basaalthermometer nodig, die temperatuurverschillen tot op een tiende graad nauwkeurig kan meten. Moderne smartphone-apps kunnen helpen bij het vastleggen en interpreteren van de temperatuurcurve, maar vereisen wel dagelijkse discipline en consistentie in meettijdstip.
Naast de temperatuurmethode bestaan er verschillende andere natuurlijke voorbehoedsmiddelen:
Deze methoden vereisen grondige kennis van het eigen lichaam en consequente toepassing voor optimale betrouwbaarheid.
Noodanticonceptie is beschikbaar wanneer reguliere voorbehoeding heeft gefaald of vergeten is. In België zijn twee hoofdtypen morning-after pillen verkrijgbaar: levonorgestrel (merken zoals NorLevo en Postinor) en ulipristal acetaat (ellaOne). Levonorgestrel is effectief tot 72 uur na onbeschermd contact, terwijl ulipristal acetaat tot 120 uur werkzaam blijft.
Beide medicijnen zijn zonder voorschrift verkrijgbaar in de apotheek. De effectiviteit neemt af naarmate meer tijd verstrijkt na het onbeschermde contact, daarom is snelle toediening cruciaal voor optimale werking.
Een persoonlijk gesprek met uw apotheker helpt bij het maken van de juiste keuze voor uw specifieke situatie. Factoren zoals leeftijd, medische geschiedenis, levensstijl en persoonlijke voorkeuren spelen een belangrijke rol bij het bepalen van de meest geschikte voorbehoedsmethode.
Raadpleeg een arts wanneer u twijfelt over de geschiktheid van bepaalde methoden, bijwerkingen ondervindt, of wanneer u overweegt meerdere methoden te combineren voor verhoogde bescherming.
