Analgetica, ook wel pijnstillers genoemd, zijn medicijnen die specifiek ontwikkeld zijn om pijn te verlichten zonder het bewustzijn te beïnvloeden. Deze geneesmiddelen spelen een cruciale rol in de moderne geneeskunde en helpen miljoenen mensen dagelijks om pijn te beheersen en hun levenskwaliteit te verbeteren. In België zijn analgetica beschikbaar in verschillende sterktes en samenstellingen, zowel op recept als vrij verkrijgbaar in apotheken.
Analgetica werken op verschillende manieren om pijn te bestrijden. De hoofdcategorieën zijn:
Het is belangrijk om analgetica verantwoord te gebruiken. Gebruik deze medicijnen bij hoofdpijn, spierpijn, gewrichtspijn, tandpijn of koorts. Houd altijd rekening met de aanbevolen dosering op de verpakking en overschrijd nooit de maximale dagdosis. Raadpleeg bij langdurige pijn of bij twijfel over het juiste medicijn altijd uw apotheker of huisarts. Mensen met lever- of nierproblemen, zwangere vrouwen en kinderen hebben speciale aandacht nodig bij het gebruik van pijnstillers.
Paracetamol is de meest voorgeschreven en gebruikte pijnstiller in België. Deze werkzame stof is zeer effectief tegen lichte tot matige pijn en koorts. Paracetamol werkt door de productie van prostaglandines in de hersenen te remmen, waardoor pijnsignalen minder worden doorgegeven. Het medicijn is geschikt voor de behandeling van hoofdpijn, migraine, tandpijn, menstruatiepijn, griep en verkoudheid. Een groot voordeel van paracetamol is dat het zelden maagklachten veroorzaakt en goed verdragen wordt door de meeste mensen.
In Belgische apotheken zijn verschillende bekende paracetamol merken verkrijgbaar. Dafalgan is een van de meest populaire merken en beschikbaar in tabletten, capsules en bruistabletten. Perdolan biedt zowel pure paracetamol als combinaties met cafeïne voor extra effectiviteit bij hoofdpijn. Panadol is internationaal bekend en wordt gewaardeerd om zijn snelle werking. Alle merken bevatten dezelfde werkzame stof maar kunnen verschillen in hulpstoffen, smaak en vorm.
Voor volwassenen en kinderen vanaf 12 jaar is de aanbevolen dosering 500-1000 mg paracetamol per keer, maximaal 4 keer per dag. De maximale dagdosis van 4000 mg mag nooit overschreden worden vanwege het risico op leverschade. Neem paracetamol bij voorkeur met wat water in en wacht minimaal 4-6 uur tussen de doses. Let goed op bij het combineren met andere medicijnen die ook paracetamol bevatten om overdosering te voorkomen. Mensen met leveraandoeningen moeten voorzichtig zijn en eerst hun arts raadplegen voordat ze paracetamol gebruiken.
NSAID's (Non-Steroïdale Anti-Inflammatoire Geneesmiddelen) zijn krachtige pijnstillers die zowel pijn verlichten als ontstekingen remmen. Deze geneesmiddelen werken door het enzym cyclo-oxygenase (COX) te blokkeren, waardoor de productie van prostaglandinen wordt verminderd. Prostaglandinen zijn stoffen die verantwoordelijk zijn voor pijn, koorts en ontstekingsreacties. Door hun dubbele werking zijn NSAID's bijzonder effectief bij ontstekingsgerelateerde klachten zoals gewrichtspijn, spierpijn en hoofdpijn.
Ibuprofen is een van de meest gebruikte NSAID's en is in België verkrijgbaar onder verschillende merknamen. De bekendste merken zijn Brufen, Nurofen en Advil, die allemaal dezelfde werkzame stof bevatten maar in verschillende sterktes worden aangeboden. Ibuprofen is effectief tegen koorts, hoofdpijn, tandpijn, menstruatiepijn en gewrichtspijn. Het geneesmiddel is beschikbaar in tabletten van 200mg, 400mg en 600mg, waarbij de hogere doseringen enkel op voorschrift verkrijgbaar zijn in Belgische apotheken.
Naproxen en diclofenac zijn sterke NSAID's die langdurige pijnverlichting bieden. Naproxen werkt tot 12 uur en is ideaal voor chronische pijn, terwijl diclofenac vooral effectief is bij gewrichts- en spierpijn. In België zijn deze geneesmiddelen verkrijgbaar als Naprosyne (naproxen) en Voltaren (diclofenac). Beide zijn enkel op voorschrift verkrijgbaar vanwege hun krachtige werking en potentiële bijwerkingen.
NSAID's kunnen ernstige bijwerkingen veroorzaken, vooral bij langdurig gebruik. De belangrijkste risico's omvatten:
NSAID's zijn niet geschikt voor personen met maagzweren, hartproblemen, ernstige nierziekten of tijdens de zwangerschap. Raadpleeg altijd uw apotheker of huisarts voordat u NSAID's gebruikt, vooral in combinatie met andere medicijnen.
Aspirine, ook wel acetylsalicylzuur genoemd, behoort tot de groep van salicylaten en werkt door het permanent blokkeren van het COX-enzym. Dit onderscheidt aspirine van andere NSAID's door zijn unieke en onomkeerbare werking. Naast pijnstilling en ontstekingsremming heeft aspirine een bloedverdunnende werking, waardoor het ook gebruikt wordt ter preventie van hart- en vaatziekten. Deze triple-werking maakt aspirine tot een veelzijdig en waardevol geneesmiddel in de moderne geneeskunde.
In België is aspirine verkrijgbaar onder verschillende merknamen, elk met specifieke eigenschappen. Aspro en Dispril zijn bruistabletten voor snelle pijnverlichting, terwijl Cardioaspirine speciaal is ontwikkeld voor hartbescherming in lage doseringen. Deze merken zijn allen beschikbaar in Belgische apotheken zonder voorschrift voor pijnstilling.
Aspirine wordt gebruikt voor pijnverlichting, koortsbehandeling en als preventieve therapie bij cardiovasculaire aandoeningen. Belangrijke waarschuwingen betreffen het Reye-syndroom bij kinderen onder 16 jaar, waardoor aspirine niet geschikt is voor deze leeftijdsgroep. Daarnaast kan aspirine maagirritatie veroorzaken en de bloedstolling beïnvloeden. Personen met astma, maagzweren of bloedingsstoornissen moeten voorzichtig zijn. Overleg altijd met uw apotheker over de juiste dosering en eventuele contra-indicaties.
Combinatiepreparaten bevatten vaak een basisanalgeticum aangevuld met stoffen zoals cafeïne of codeïne om het pijnstillende effect te versterken. Cafeïne kan de opname bevorderen en de werkzaamheid verhogen, wat bijzonder nuttig is bij hoofdpijn en migraine. Codeïne is een zwak opioid dat in de lever wordt omgezet naar morfine en wordt ingezet bij matige tot ernstige pijn. Vanwege verslavingsrisico's en de variabele mate van omzetting in de lever is gebruik aan beperkingen en medische controle gebonden. Wees extra voorzichtig bij kinderen, zwangeren en bij gelijktijdig gebruik van andere sedativa of opioïden.
Topische pijnstillers zijn verkrijgbaar in verschillende vormen en bevatten actieve ingrediënten die direct op de pijnlijke plek werken:
Deze producten worden rechtstreeks op de pijnlijke plek aangebracht om lokale ontsteking en pijn te verminderen zonder hoge systemische concentraties. Pleisters bieden langdurige lokale afgifte voor neuropathische of musculoskeletale pijn, terwijl gels en crèmes geschikt zijn voor oppervlakkige gewrichten en spierpijn. Volg altijd de gebruiksaanwijzing: smeer niet op beschadigde of geïrriteerde huid, was de handen na toepassing en blijf alert op huidreacties.
Lokale behandeling biedt gerichte pijnverlichting met aanzienlijk minder systemische bijwerkingen en een lager risico op maagbloedingen of andere orgaanschade die met orale ontstekingsremmers samenhangt. Het is bijzonder nuttig bij oppervlakkige gewrichten en spierpijn, bij oudere patiënten en wanneer systemische medicatie beperkt of ongewenst is. Bovendien kan lokale therapie snel effect geven en veilig gecombineerd worden met orale middelen. Houd er wel rekening mee dat de penetratie in diepe gewrichten beperkt kan zijn. Controleer altijd de huidtolerantie en overleg bij twijfel met een gezondheidsprofessional.
De keuze van een pijnstiller hangt sterk af van het type pijn dat behandeld moet worden. Nociceptieve pijn (somatisch of visceraal), ontstekingspijn en neuropathische pijn vragen elk een verschillende benadering. Voor milde tot matige nociceptieve pijn zijn paracetamol of ontstekingsremmers vaak effectief, waarbij ontstekingsremmers extra voordeel bieden bij ontsteking. Neuropathische pijn reageert beter op specifieke adjuvante middelen zoals tricyclische antidepressiva, SNRIs of gabapentinoïden. Bij ernstige acute of kankerpijn kunnen opioïden onder medisch toezicht nodig zijn. Lokale therapieën, fysiotherapie en gedragsinterventies kunnen medicatie aanvullen. De keuze moet altijd worden afgestemd op oorzaak, ernst, comorbiditeiten en patiëntvoorkeur.
Raadpleeg altijd een arts bij de volgende situaties:
Een arts kan onderliggende oorzaken onderzoeken en een geschikt behandelplan opstellen. Wacht niet met hulp zoeken bij verontrustende symptomen of wanneer pijn uw levenskwaliteit significant beïnvloedt.
Gebruik analgetica altijd volgens de voorgeschreven dosering en overschrijd nooit de maximale dagelijkse hoeveelheid. Controleer zorgvuldig de samenstellingen van verschillende producten om te vermijden dat u meerdere middelen met hetzelfde actieve bestanddeel combineert, bijvoorbeeld paracetamol in verschillende preparaten. Wees voorzichtig met gelijktijdig gebruik van anticoagulantia, andere ontstekingsremmers, alcohol of sedativa. Gebruik ontstekingsremmers zo kort mogelijk en in de laagste effectieve dosering. Bij langdurig gebruik laat u regelmatig nierfunctie en bloeddruk controleren door uw arts. Vermijd bepaalde middelen tijdens zwangerschap en geef nooit codeïne aan jonge kinderen. Lees altijd de bijsluiter, bewaar middelen veilig buiten bereik van kinderen, stop onmiddellijk bij ernstige bijwerkingen en meld deze aan een zorgverlener.
